Mimo, że gospodarczy lockdown mocno odcisnął się na budżetach wielu rodzin, niemal 60% Małopolan twierdzi, że sytuacja finansowa ich gospodarstw domowych nie uległa pogorszeniu.

Z kolei 21% sądzi, że w ciągu najbliższych 12 miesięcy zasobność ich portfela ulegnie poprawie. To tylko niektóre z wyników specjalnej edycji Badania Opinii Małopolan przeprowadzonego przez komórkę badawczo-analityczną UMWM – Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego. Dane te pomogą jeszcze lepiej planować i realizować działania samorządu województwa w walce ze skutkami pandemii.

Badanie zostało przeprowadzone na przełomie lipca i sierpnia, a więc w okresie gdy wielu mieszkańców podejmowało decyzje odnośnie swoich planów urlopowych. W sumie zrealizowano ponad 3000 ankiet telefonicznych, po 500 w każdym z sześciu podregionów.

Rynek pracy

Skutki pandemii przetasowały sytuację na regionalnym rynku pracy, choć nie przyczyniły się do drastycznego wzrostu stopy bezrobocia. Jak pokazały wyniki badania, ponad 47% pracujących Małopolan jest sceptycznie nastawionych do sytuacji w swoim miejscu pracy w porównaniu z sytuacją sprzed pandemii. Z kolei niemal 18% pracujących respondentów zadeklarowało, że w wyniku pandemii ktoś z ich gospodarstwa domowego stracił pracę lub przestał zarabiać. Byli to w szczególności młodzi ludzie w wieku 18–24 lata, osoby z wykształceniem zasadniczym zawodowym oraz mieszkańcy podregionu nowotarskiego.

Za pozytywny można jednak uznać fakt, że ponad 70% pracujących Małopolan wierzy w poprawę bądź przynajmniej niepogorszenie sytuacji w swoim miejscu pracy w ciągu najbliższego roku.

Zapewnienie ciągłości pracy w warunkach obowiązujących restrykcji często umożliwiała praca zdalna, z której skorzystało 44% mieszkańców regionu.

Walka z pandemią

Od samego początku kryzysu samorząd województwa małopolskiego aktywnie organizował wsparcie w najbardziej newralgicznych obszarach. Najważniejszą inicjatywą w tym zakresie jest Małopolska Tarcza Antykryzysowa, dzięki której miliard złotych przeznaczono na m.in. wsparcie szpitali, przedsiębiorców, szkół czy placówek opieki całodobowej. O skali działania regionalnych władz samorządowych świadczy fakt, że zdecydowana większość Małopolan (75%) słyszała o podejmowanych przez nie inicjatywach, w tym najwięcej, bo aż 61% o Małopolskiej Tarczy Antykryzysowej. Na kolejnych miejscach pod względem rozpoznawalności znalazły się m.in. takie akcje jak Małopolska Poleca (28%), Kultura w sieci (17%) czy Razem dla turystyki (17%).

Zdrowie i profilaktyka

Wśród mieszkańców regionu dominuje poparcie dla restrykcji wprowadzonych w celu walki z pandemią. Ponad 70% Małopolan opowiada się za dalszym utrzymaniem działań zapobiegających rozprzestrzenianiu się koronawirusa, jak noszenie maseczek czy zachowanie dystansu fizycznego.  Najwięcej takich deklaracji padało ze strony respondentów z wyższym wykształceniem, seniorów, mieszkańców miast i mieszkańców Krakowa. Pandemia wpłynęła też na pozytywne nawyki Małopolan związane z profilaktyką zdrowia. Aż 86% respondentów zadeklarowało, że częściej myje ręce i zwraca na to uwagę najbliższym. Z kolei ponad 3/4 przykłada większą uwagę do swojego zdrowia i bardziej docenia jego wartość.

Ankietowanych zapytano również o korzystanie z usług ochrony zdrowia w formie on-line. Jak się okazało, ponad połowa respondentów korzystała z e-recept. Stosunkowo dużą popularnością cieszyły się również teleporady zarówno z lekarzem pierwszego kontaktu (39%) oraz lekarzem specjalistą (24%).

Wakacyjne wyjazdy

Małopolska od lat ściąga do siebie turystów z Polski i z całego świata. W tym roku było jednak inaczej. Obostrzenia epidemiologiczne związane choćby z prowadzeniem restauracji czy hoteli oraz czasowe zamknięcie granic poważnie zagroziły wielu przedsiębiorcom z branży turystycznej. Sytuacja ta wpłynęła również na plany urlopowe samych Małopolan. Jak deklarują mieszkańcy regionu, na wakacyjny wypoczynek, obejmujący przynajmniej jeden nocleg, zdecydowało się 57% z nich, z czego niemal 24% zaplanowało go w Małopolsce. Wśród powodów rezygnacji z urlopu najczęściej wymieniano obawę przed zarażeniem koronawirusem oraz brak środków finansowych. Jednocześnie 32% ankietowanych przyznało, że z powodu pandemii zmieniło formę spędzania urlopu w porównaniu do ubiegłych lat.

W Badaniu Opinii Małopolan znalazły się również kwestie związane z e-kulturą oraz kapitałem społecznym. Pełne zestawienia będą zamieszczone w całościowym raporcie badawczym, który zostanie wkrótce opublikowany na stronie Małopolskiego Obserwatorium Rozwoju Regionalnego. Tymczasem zachęcamy do zapoznania się z przekrojowym skrótem najważniejszych wyników Badania Opinii Małopolan.

W 2019 r. nastąpił wzrost wartości wysyłanych towarów i usług z Małopolski osiągając wartość 10,37 mld euro. Dla porównania w 2018 r. wyniósł 10,11 mld euro. Region kolejny rok z rzędu plasuje się na 6 pozycji pod względem wielkości eksportu w kraju.

Małopolska – eksport i import

Wartość importu w Małopolsce przekroczyła barierę 10 mld euro i przewyższyła wartość eksportu (o ponad 172 mln euro). Małopolska sprowadziła towar o łącznej wartości 10,54 mld euro ale zanotowała spadek względem roku ubiegłego (10,82 mld euro). W zestawieniu regionów pozwoliło to ponownie zająć województwu 6 miejsce.

Zarówno w Polsce, jak i Małopolsce widać znaczny spadek tempa wzrostu importu. Przez ostatnie lata utrzymywał się na poziomie około 10%. W 2019 r. osiągnął w skali kraju 4%, a w przypadku województwa małopolskiego, spadł aż do -2,6%.

Eksport i import w Polsce

Wartość towarów i usług wysłanych z Polski w 2019 r. wyniosła 233,97 mld euro, co w porównaniu do 2018 r. oznacza wzrost o ponad 14,79 mld euro. Wartość towarów importowanych do Polski w 2019 r. wyniosła 229,72 mld euro. W poprzednich latach saldo eksport/import było dodatnie. Import w skali kraju wyniósł 229,72 mld euro. Stanowi to kolejny, istotny wzrost rok do roku i jest pierwszym okresem gdy wartość importu przekroczyła 220 mld euro. Wzrost wartości eksportu w Polsce rok do roku osiągnął 6,7%. Stanowi to lekkie spowolnienie względem 2018 r. (8,2%).

Ogół eksportu i importu dla kraju

Udział Małopolski w generowaniu ogółu eksportu i importu dla kraju (wartość wskaźnika kontrybucji) spada trzeci rok z rzędu. Tak w przypadku towarów wysyłanych, jak i sprowadzanych spadek był stosunkowo nieznaczny – przy eksporcie z 4,6% do 4,4%, a przy imporcie z 4,9% do 4,6%. Niemniej wartości te są najniższe od lat. Należy jednakże zwrócić uwagę na stały, postępujący od lat wzrost wartości towarów i usług zaliczanych do kategorii „Niesklasyfikowane”, tak w eksporcie, jak i w imporcie. Powoduje to zmniejszanie się udziału wartości wskaźnika kontrybucji dla poszczególnych województw, a jednocześnie nie musi oznaczać zmniejszania się ich roli.


Wykres 1. Wartość eksportu i importu w Polsce i Małopolsce w latach 2015-2019 (w mld euro)

wykres

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych


Eksport i import w innych województwach

Regionami z eksportem o największej wartości (każde ponad 27 mld euro) są województwa mazowieckie i śląskie. Generują one blisko ¼ krajowego eksportu. Wielkopolska oraz województwo dolnośląskie są województwami, których eksport przekracza 20 mld euro wartości. Kolejny region w zestawieniu – województwo dolnośląskie zaliczyło natomiast najwyższy wzrost wartości w euro w porównaniu do roku 2018 – wartość wyeksportowanych towarów zwiększyła się o 2,3 mld euro. Poza wymienionymi wyżej regionami tylko województwo pomorskie wysyła towary o większej wartości (11,85 mld euro).

Jeśli chodzi o generowanie krajowego eksportu, to dominują województwa mazowieckie i śląskie. Generują one odpowiednio 12,3% (Mazowsze) oraz 12% (Śląsk) wartości krajowego eksportu. Województwo małopolskie wytwarza 4,4% krajowego eksportu, co lokuje region niezmiennie na 6 miejscu.

Wartość importu w województwie mazowieckim, najlepszym w kraju pod tym względem, na poziomie 61,52 mld euro jest prawie równa łącznej trzech kolejnych regionów w zestawieniu – wielkopolskiego (23,07 mld euro), śląskie (21,34 mld euro) i dolnośląskie (18,26 mld euro). W 2019 roku 6 województw zanotowało wzrost wartości importu, 9 spadek (w tym Małopolska), a tylko województwo lubelskie nie odnotowało żadnych zmian.


Wykres 2. Wartość eksportu w polskich województwach w latach 2018-2019 (w mld euro)

wykres

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych


Wartości eksportu i importu na mieszkańca

Województwa zachodniej części Polski dominują w zestawieniu wartości eksportu na mieszkańca (per capita). Najwyższy poziom osiągnęło województwo dolnośląskie (7,1 tys. euro na jednego mieszkańca województwa), a następnie wielkopolskie oraz lubuskie. Na podobnym poziomie do wartości w tych województwach wskaźnik eksportu per capita występuje w województwie śląskim. Powyżej średniej dla Polski wartość eksportu per capita odnotowuje się także na Mazowszu i Pomorzu. Małopolska osiągnęła wartość wskaźnika na poziomie 3 tys. euro na osobę.

Wartość importu w przeliczeniu na liczbę mieszkańców w województwach wzrosła do 6 tys. euro na osobę. Liderem regionalnym niezmiennie pozostaje województwo mazowieckie (wzrost z 11,1 do 11,3 tys. euro). W pięciu regionach nastąpił wzrost wartości importu per capita, największy wzrost odnotowało województwo dolnośląskie (z 5,5 do 6,2 tys. euro). Trzy regiony tj. pomorskie, zachodniopomorskie i podlaskie utrzymały wartość importu per capita na tym samym poziomie co w roku 2018. Natomiast aż osiem województw zanotowało spadek wartości importu per capita względem roku ubiegłego.


Wykres 3. Wartość eksportu per capita w województwach w latach 2018-2019 (w tys. euro)

wykres

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych


Zapraszamy do zapoznania się z raportem Handel zagraniczny w Polsce i Małopolsce 2019. Podstawowe dane

Z jednej strony działalność człowieka prowadzi do zanieczyszczenia środowiska naturalnego, a z drugiej strony możemy obserwować zjawisko niekorzystnego wpływu skażonego środowiska na człowieka i jego działalność.

Aby przyjrzeć się dokładniej temu zjawisku na naszym „podwórku”, Małopolskie Obserwatorium Rozwoju Regionalnego we współpracy z ekspertem Łukaszem Adamkiewiczem przygotowało raport pt. „Wpływ zanieczyszczenia powietrza na działalność gospodarczą w Małopolsce”. Raport stanowi próbę odpowiedzi na pytanie jak zanieczyszczenie powietrza generowane w większości przez człowieka, m.in. przemysł ciężki, niska emisja, motoryzacja, wpływa na prowadzenie działalności gospodarczej? Aby uzyskać odpowiedź o opinie poproszono przedstawicieli firm branży turystycznej, outsourcingowej i przemysłowej. Zbadano zjawisko absencji chorobowej związanej z ekspozycją na zanieczyszczone powietrze w województwie małopolskim. Zapytano też Małopolan o opinie na temat smogu.

Zanieczyszczenie powietrza a wybrane branże gospodarki

Badanie zostało przeprowadzone w trzech grupach podmiotów, w których poziom zanieczyszczenia powietrza odgrywa różną, ale istotną rolę. Dla branży turystycznej występowanie walorów przyrodniczych oraz stan środowiska naturalnego jest kluczowe. Zanieczyszczenie powietrza w atrakcyjnych przyrodniczo terenach może powodować na przykład zniechęcenie turystów do odwiedzania takich miejsc, co oczywiście w prostej linii prowadzić będzie do odpływu kapitału z biznesu turystycznego. W branży usług dla biznesu (outsourcing) zanieczyszczenie powietrza traktowane jest jako wskaźnik jakości życia i atrakcyjności miejsca z punktu widzenia lokowania inwestycji w obszarze usługowym oraz zaawansowanych technologii. Natomiast w branży przemysłowej działalność gospodarcza wiąże się z generowaniem zanieczyszczeń oraz ponoszeniem kosztów ich emisji i redukcji.


Wykres 1. Profil oceny słabych stron województwa małopolskiego w grupie osób, które poleciłyby lub nie poleciłyby odwiedzanie Małopolski swojej rodzinie lub znajomym w latach 2016-2017 (okres zimowy) w podziale na pochodzenie turystów

wykres

Źródło: Dane Badania Ruchu Turystycznego w Małopolsce 2016-2017, obliczenia własne


Aby ustalić w jaki sposób zanieczyszczenie powietrza może oddziaływać na działalność gospodarczą przyjęto w raporcie metodę stosowaną w badaniach atrakcyjności inwestycyjnej regionów, w których jednym z czynników decydujących o lokowaniu inwestycji jest stan środowiska naturalnego. W tego rodzaju badaniach na kształtowanie atrakcyjności inwestycyjnej wpływają trzy zasadnicze czynniki ściśle związane ze stanem środowiska naturalnego:

Przyczyny zanieczyszczenia powietrza

Chociaż jesteśmy coraz bardziej świadomi, jak ważne jest postępowanie ekologiczne w naszym codziennym życiu, to jednak wciąż jest za mało zdecydowanych, systemowych i powszechnych rozwiązań, które pozwoliłyby wyeliminować problem zanieczyszczonego powietrza. Działalność człowieka ma wpływ – najczęściej negatywny – na stan środowiska naturalnego. Przywykliśmy już niejako do życia w skażonym i wyeksploatowanym środowisku, niemniej nie jest to naturalny stan, w którym człowiek i przyroda może „normalnie” funkcjonować. Przyroda, o ile jej zasoby i równowaga nie zostaną diametralnie zachwiane, jest w stanie do pewnego stopnia sama absorbować zanieczyszczenia i regenerować się. Ale ludzkość balansuje na granicy tej równowagi, a jej przekroczenie może w końcu okazać się nieodwracalne.


Mapa 1. Średnioroczne stężenie pyłu PM2.5 (µg/m³) z wyników modelowania wraz z wynikami ze stacji pomiarowych w 2018 r.

mapa

Źródło: Dane Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy i Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, obliczenia własne


Zgodnie z definicją, przyczyną zanieczyszczania powietrza, oprócz naturalnych czynników, takich jak np. wybuchy wulkanów, czy pożary lasów, jest wprowadzanie przez człowieka bezpośrednio lub pośrednio, do powietrza substancji stałych, ciekłych lub gazowych w takich ilościach, które mogą zagrażać zdrowiu człowieka, ujemnie wpływać na klimat, przyrodę żywą, glebę lub wodę, a także spowodować inne szkody w środowisku.

Tak dzieje się od wybuchu rewolucji przemysłowej i emisja zanieczyszczeń z każdym rokiem rośnie, chociaż na przestrzeni ostatnich lat zauważalny jest jej spadek, szczególnie SO2 (o 59%). Mimo to do atmosfery wciąż trafia ogromna ilość dwutlenku węgla (CO2) [336 557] – w tym przypadku zanotowano nawet wzrost o 6%, tlenku węgla (CO) [2 534], niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO) [948], tlenków azotu (NOX) [804] oraz amoniaku (NH3) [308] [w tysiącach ton dane za 2017 rok]. Z kolei pyłowa emisja zanieczyszczeń wynosi 341 tys. ton.

Nieobecność w pracy przyczyną kłopotów

Małopolanie tracą od 2,05 mln do 2,23 mln dni pracy rocznie z powodu zanieczyszczeń powietrza. Pod względem liczby dni absencji chorobowej spowodowanej złą jakością powietrza największą liczbę dla analizowanych lat uzyskał Kraków. Nie wynika to wyłącznie ze stanu środowiska, ale głównie z faktu największej populacji miasta w województwie. Kraków ma największą liczbę utraconych dni pracy: w sezonie pozagrzewczym wynoszącą 150 tys. i 430 tys. w sezonie grzewczym. Trzykrotna różnica między sezonami wynika głównie ze znaczącej różnicy w jakości powietrza pomiędzy tymi okresami. Najgorszym miesiącem w latach 2015–2018 był styczeń, oznacza to, że średnio jest to najgorszy okres pod kątem smogowym i podczas niego występuje najwięcej utraconych dni pracy przypisanych zanieczyszczeniom powietrza. Średniorocznie dla Małopolski liczba dni absencji chorobowej wynosi 2,12 mln. Średni roczny koszt utraconych dni pracy powiązany z pensją brutto wynosi 400 mln złotych.

Spośród chorób związanych z zanieczyszczeniami powietrza w Małopolsce najliczniej reprezentowane grupy schorzeń (% dni absencji przypadający na daną grupę chorób), to choroby układu oddechowego (14%), choroby układu nerwowego (6,6%), zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania (6,2%), choroby układu krążenia (4,6%), nowotwory (3,4%).


Mapa 2. Liczba dni absencji chorobowej przypisana zanieczyszczeniom powietrza (%) w 2018 r.

mapa

Źródło: Dane Zakład Ubezpieczeń Społecznych, obliczenia własne


Atrakcyjność inwestycyjna Małopolski a środowisko

Małopolska jest regionem, w którym zanieczyszczenie środowiska oraz jego ochrona mają dwojaki wpływ na rozwój gospodarczy. Z jednej strony są obszary o bardzo wysokiej atrakcyjność inwestycyjnej dla przemysłu (podregion krakowski i oświęcimski), a z drugiej atrakcyjne obszary dla działalności gospodarczej opartej o walory środowiskowe i przyrodnicze (turystyka rekreacyjna, turystyka uzdrowiskowa, lecznictwo, usługi zakładające pracę specjalistów, dla których dobre warunki życia są kluczowe przy podejmowaniu decyzji o podjęciu zatrudnienia).

Z raportu jasno wynika, jak kształtuje się zróżnicowanie Małopolski pod względem atrakcyjności inwestycyjnej na poziomie podregionów. Na przykład podregion krakowski wraz z Krakowem cechuje się najwyższym poziomem atrakcyjności inwestycyjnej w przemyśle, usługach oraz działalności zaawansowanej technologicznie. Podobnie najwyższym poziomem atrakcyjności inwestycyjnej w działalności przemysłowej cechuje się podregion oświęcimski. Wysoki poziom atrakcyjności inwestycyjnej występował jeszcze w obszarze usługowym w podregionie tarnowskim.

Zapraszamy do lektury raportu Wpływ zanieczyszczenia powietrza na działalność gospodarczą w Małopolsce

Ochrona zdrowia, świadomość ekologiczna, ekonomia społeczna, digitalizacja kultury, media społecznościowe – to zagadnienia, które znalazły się w 9 edycji „Badania opinii mieszkańców Małopolski 2019″.

Małopolanie wypowiedzieli się w kwestii czynników wpływających na stan zdrowia, wykonywania badań kontrolnych i profilaktycznych, ocenili stopień zanieczyszczenia powietrza w miejscu zamieszkania, podzielili się wiedzą na temat ekologii i podejmowania działań na rzecz ochrony środowiska. W badaniu znalazła się też tematyka ekonomii społecznej oraz znajomość oferty przedsiębiorstw społecznych. zbadano potrzeby i preferencje dotyczące korzystania ze zdigitalizowanych zasobów dziedzictwa kulturowego oraz jak Małopolanie korzystają z mediów społecznościowych.

Jedną z najważniejszych spraw poruszonych w badaniu była ochrona zdrowia i świadczenia profilaktyczne. Tematy zdrowotne, a zwłaszcza profilaktyka zajmują od tygodni wiele miejsca w życiu społecznym, a także w mediach, szczególnie w obliczu trwającej obecnie epidemii Covid-19. Chociaż badanie zostało przeprowadzone kilka miesięcy przed pandemią, to można w nim znaleźć wiele ciekawych opinii na temat ogólnej kondycji zdrowia Małopolan.

Zdrowie tak, badania niekoniecznie

Według 64% badanych Małopolan czynnikiem, który w największym stopniu determinuje stan zdrowia ludności jest styl życia (np. aktywność fizyczna, sposób odżywiania, odpoczynek). Najmniejsze znaczenie według badanych ma dostęp do opieki zdrowotnej (1/4 deklaracji). Czy zatem Małopolanie przywiązują wagę do profilaktyki i badań kontrolnych zanim zaczną chorować?

Okazuje się, że mieszkańcy regionu najczęściej wykonują badania kontrolne dopiero w przypadku wystąpienia niepokojących objawów (55,7% opinii) oraz na zlecenie lekarza (40,1%). Największą systematycznością w wykonywaniu badań kontrolnych mogą pochwalić się mieszkańcy Krakowa, ponieważ ponad 40,0% odpowiedziało „robię to systematycznie”. Najmniej deklaracji padło ze strony respondentów z podregionu sądeckiego – 28,9%, a także osób młodych między 18–24 rokiem życia.


Wykres 1. Lista najczęściej wykonywanych przez Małopolan badań kontrolnych w ciągu ostatnich dwóch lat (%)

wykres

Niemal 85,0% respondentów deklaruje jednak, że w ciągu ostatnich dwóch lat wykonało tzw. badania podstawowe (m.in. morfologię krwi, OB czy badanie moczu). Ponad 3/4 z nich poddało się badaniu ciśnienia tętniczego krwi, a co znamienne to właśnie nadciśnienie tętnicze jest wskazywane jako jedna z najczęstszych dolegliwości wśród pytanych mieszkańców Małopolski (1/4 respondentów).

Jeśli chodzi o badania dedykowane kobietom, to ponad 68,0% Małopolanek przyznaje, że w ostatnich dwóch latach wykonywały badania cytologiczne, 65,4% wykonało USG ginekologiczne, ale tylko 44,1% wskazało, że w tym czasie wykonywało USG piersi lub mammografię. Nieco gorzej wygląda sytuacja wśród mężczyzn bowiem w ciągu ostatnich dwóch lat badanie prostaty wykonało mniej niż 1/4 respondentów płci męskiej.

Czyste powietrze nadal w deficycie

Według niezależnych danych, zanieczyszczone powietrze zwiększa ryzyko występowania wielu chorób m.in. układu oddechowego i krążenia. Małopolanie również zwracają uwagę na fakt i są świadomi tego, że środowisko zewnętrzne (np. jakość powietrza, warunki pracy) mogą istotnie wpływać na stan zdrowia. Tymczasem Małopolska, mimo wielu wysiłków skierowanych na proekologiczne rozwiązania, nadal boryka się z problemem zanieczyszczonego powietrza. Aż 60,0% badanych Małopolan ocenia stopień zanieczyszczenia powietrza w swoim miejscu zamieszkania jako „bardzo duży” lub „duży”. Na ten problem szczególną uwagę zwracają mieszkańcy Krakowa, bo aż połowa z nich uważa, że w ich miejscu zamieszkania występuje „bardzo duże” zanieczyszczenie powietrza. Odmiennego zdania są mieszkańcy podregionu nowotarskiego, tam tylko 4,4% uważa, że stan powietrza jest zły.


Mapa 1. Ocena dotycząca poziomu zanieczyszczenia powietrza w miejscu zamieszkania (%)

mapa

 

Jak wynika z badania przeprowadzonego w 2019 roku wśród Polaków na zlecenie Ministerstwa Klimatu, jedynie 1/3 obywateli w skali kraju podejmuje działania na rzecz ochrony swojego zdrowia, związane z jakością powietrza w miejscu ich zamieszkania. By chronić swoje zdrowie Małopolanie w okresie jesienno-zimowym sprawdzają stan jakości powietrza w swoim miejscu zamieszkania, np. poprzez aplikacje mobilne i strony internetowe.  Ponad płowa deklaruje, że robi to dwa razy w tygodniu lub częściej, a jedna trzecia codziennie. W przypadku przekroczenia norm zanieczyszczenia wielu mieszkańców unika spacerów i wietrzenia mieszkań (odpowiednio 45% i 53,7%). Jednocześnie mieszkańcy Krakowa, jako najliczniejsza grupa spośród mieszkańców Małopolski, gotowi są do rezygnacji z poruszania się samochodem na rzecz ekologicznych form transportu – 72,2%.


Mapa 2. Małopolanie korzystający z ekologicznych form transportu (%)

mapa

Aktywni w sieci

Małopolska, to jeden z najbogatszych i najbardziej zróżnicowanych kulturowo regionów w Europie, a sam Kraków może się poszczycić kilkoma milionami eksponatów w swoich muzeach. Utrwalanie i zachowanie wszelkiego rodzaju dóbr kultury w formacie cyfrowym, stało się możliwe dzięki procesowi digitalizacji. Małopolanie wiedzą, że istnieje elektroniczna, zdigitalizowana forma kultury, a największą wiedzą w tym temacie wykazują się mieszkańcy Krakowa – 77,4%. Największym zainteresowaniem cieszą się tzw. współczesne dzieła (np. e-booki, filmy, programy telewizyjne) dostępne za pośrednictwem Internetu – 60,6%. Drugą pozycję w kolejności zajmują zasoby biblioteczne (np. książki, starodruki, rękopisy, mapy, nuty) – 38,6%.


Wykres 2. Korzystanie przez Małopolan z wybranych form cyfrowych zasobów dziedzictwa kulturowego a wiek (%)

wykres

W kwestii korzystania z mediów społecznościowych aż 86,4% respondentów zadeklarowało, że posiada konto w co najmniej jednym serwisie. Najbardziej popularnym serwisem społecznościowym wśród Małopolan (69,3% ) jest Facebook. W przypadku trzech najczęściej wskazywanych przez respondentów serwisów, tj. Facebooka, Instagrama oraz Naszej-Klasy głównym motywem posiadania konta jest „utrzymywanie kontaktów ze znajomymi, grupami znajomych”.

Ekonomia społeczna – co to takiego?

Ekonomia społeczna oczami Małopolan, to z kolei rozdział poświęcony wiedzy na temat tego sektora gospodarki, w którym podejmowane przedsięwzięcia i projekty zorientowane są na użyteczność społeczną. Z formalnego punktu widzenia ekonomia społeczna związana jest zazwyczaj z działalnością na pograniczu sektora prywatnego oraz publicznego. Mieszkańcom regionu „ekonomia społeczna” najczęściej kojarzy się z rozwojem lokalnym oraz  „z przedsiębiorczością” (37,5% i 27,8%).

Niemal 60,0% respondentów nigdy nie spotkało się z ofertą przedsiębiorstw społecznych. Około 1/5 wskazań dotyczyła odpowiedzi „tak – w mediach (Internet, TV, prasa, itp.)”. Jak wynika z danych, grupę wiekową, która najczęściej spotyka się z ofertą przedsiębiorstw społecznych, stanowią najmłodsi respondenci (tj. 18–24 lata). Co ciekawe, z ofertą przedsiębiorstw społecznych najrzadziej spotykają się mieszkańcy miasta Krakowa – 67,6%.


Wykres 3. Skojarzenia Małopolan z pojęciem „ekonomia społeczna” (%)

wykres


Badanie opinii mieszkańców Małopolski jest prowadzone od 2012 roku, a jednym z jego celów jest przedstawienie zróżnicowania opinii mieszkańców Małopolski w odniesieniu do ich miejsca zamieszkania w poszczególnych podregionach województwa. Taka analiza stanowi wskazówkę do określenia kluczowych wyzwań stojących przed polityką rozwoju w przekroju terytorialnym. W badaniu wzięli udział mieszkańcy wszystkich sześciu małopolskich podregionów, a łącznie przeprowadzono 3002 wywiady telefoniczne wspomagane komputerowo. W każdym z obszarów terytorialnych w badaniu wzięło udział co najmniej 500 respondentów.

Zapraszamy do zapoznania się z raportem Badanie opinii mieszkańców Małopolski 2019

Źródło wykresów i map w artykule: opracowanie własne na podstawie wyników badań.

Zakup sprzętu dla szpitali i pieniądze dla przedsiębiorców – Zarząd Województwa Małopolskiego zdecydował o przeznaczeniu 325 mln zł z regionalnego programu operacyjnego na walkę ze skutkami epidemii w regionie. 

Koronawirus atakuje zdrowie i gospodarkę

Małopolska coraz bardziej doświadcza skutków światowej pandemii koronawirusa z Wuhan. To nie tylko test dla systemu ochrony zdrowia, ale przede wszystkim ogromne wyzwanie dla  przedsiębiorców, którzy z dnia na dzień znaleźli się w kryzysowej sytuacji z powodu obostrzeń nakładanych przez wymogi kwarantanny. Fakt, że Małopolska jest najchętniej odwiedzanym przez turystów regionem w kraju, pierwszy raz nie napawa tyle dumą, co niepokojem.  W branżach silnie związanych z turystyką, które z pewnością najsilniej zostaną dotknięte zbliżającą się recesją, a więc zakwaterowaniem i wyżywieniem, działa około 13,6 tys. firm.  Kolejnych 1,9 tys. to organizatorzy turystyki.

Minimalizowanie negatywnych skutków epidemii to dziś nie tylko zalecenie, ale jednoznaczna konieczność.  Dlatego korzystając z możliwości elastycznego wykorzystania środków z Regionalnego Programu Operacyjnego dla Małopolski Zarząd Województwa zdecydował, aby część środków przeznaczyć na walkę ze skutkami epidemii w Małopolsce. Małopolska Tarcza Antykryzysowa to 325 mln zł, które pomogą osłonić gospodarkę, a także zakupić sprzęt niezbędny do ratowana ludzkiego życia.

Dla kogo pieniądze?

Małopolska Tarcza Antykryzysowa to w sumie trzy pakiety skierowane do sektora ochrony zdrowia i biznesu. Pomoc trafi zarówno do małopolskich szpitali, jak i przedsiębiorców, chroniąc jednocześnie dzięki temu miejsca pracy tysięcy Małopolan.

Małopolska Tarcza Antykryzysowa – trzy źródła wsparcia:

 

Dodatkowo należy wspomnieć również oo środkach dotychczas wydanych na małopolskie szpitale, co daje w sumie 325 mln zł.

Przedsiębiorco – tu znajdziesz informacje:

Wszystkie informacje o działaniach i ułatwieniach przygotowanych przez Samorząd Województwa Małopolskiego na rzecz beneficjentów środków UE w sytuacji zagrożenia koronawirusem dostępne są na stronie www.rpo.malopolska.pl w zakładce Fundusze a koronawirus. 

W tym miejscu znajdują się także informacje o zmianach i przesunięciach terminów naborów wniosków wprowadzonych przez instytucje ogłaszające konkursy oraz  inne wiadomości ważne dla realizujących projekty unijne w czasie pandemii.

Aktualne wiadomości o funduszach europejskich w Małopolsce i ich wydatkowaniu w obecnej sytuacji epidemicznej można również znaleźć na profilu FB: @MałopolskaFunduszeEuropejskie

 

Składamy wszystkim naszym przyjaciołom, współpracownikom i partnerom serdeczne życzenia ciepłych i spokojnych Świąt Wielkanocnych. Niech ten świąteczny okres będzie czasem radości i wytchnienia, a wiosenna aura przyniesie pogodę ducha i optymizm. Przede wszystkim jednak życzymy zdrowia, pomyślności i wzajemnej życzliwości pozwalającej przezwyciężyć wszelkie trudności.

 

Zespół Małopolskiego Obserwatorium Rozwoju Regionalnego

 

Jak kształtuje się świadomość przyrodnicza i postawy użytkowników wobec parków krajobrazowych? Czy obszary te są postrzegane jako atrakcyjne turystycznie? Gdzie użytkownicy szukają wiedzy o parkach krajobrazowych i jak układa się współpraca pomiędzy nimi a Zespołem Parków Krajobrazowych?

Oto niektóre pytania, na które odpowiedzi można znaleźć w najnowszym raporcie „Badanie świadomości przy­rodniczej i postaw osób, podmiotów i instytucji związanych z małopolskimi par­kami krajobrazowymi”. Wyniki badania będą podstawą do wdrażania przez władze regionalne konkretnych działań oraz projektów w zakresie polityki ochrony przyrody i krajobrazu, w tym zwiększania atrakcyjności parków krajobrazo­wych przy uwzględnianiu opinii wielu środowisk użytkowników.

Mapa 1. Lokalizacja terytorialnych form ochrony przyrody na terenie województwa małopolskiego

Mapa Małopolski przedstawia lokalizację terytorialnych form ochrony przyrody na terenie województwa małopolskiego

Źródło: opracowanie własne


Raport powstał w oparciu o badanie przeprowadzone przy wykorzystaniu szeregu danych: zastanych, wywiadów kwestionariuszowych wśród mieszkańców, turystów, przedsiębiorców i przedstawicieli samorządu lokalnego, ankiety internetowej, a także wywiadów grupowych i indywidualnych oraz warsztatów dla młodzieży.

Raport składa się z trzech części:

W pierwszej części, zawierającej wprowadzenie teoretyczne, przedstawiono metodologię i przebieg badania oraz główne informacje na temat ochrony przyrody i poszczególnych jej form w Polsce i Małopolsce. Szczególną uwagę poświęcono 11 parkom krajobrazowym utworzo­nym na terenie woj. małopolskiego, z ich charakterystycznymi cechami. Skupiono się też na roli i historii Zespołu Parków Krajobra­zowych Województwa Małopolskiego, czyli jednostce budżetowej odpowiedzialnej za koordynowanie działań ochronnych parków krajobrazowych na terenie województwa małopolskiego.

Mapa 2. Położenie obszarów terytorialnych i parków krajobrazowych na tle województwa małopolskiego

Mapa Małopolski przedstawia położenie obszarów terytorialnych i parków krajobrazowych na tle województwa małopolskiego

Źródło: opracowanie własne


Z przeprowadzonych badań wynika, między innymi, że parki krajobrazowe i parki narodowe są najbar­dziej rozpoznawalnymi formami ochrony przyrody wśród mieszkańców i tury­stów. Ponad połowa mieszkańców oraz turystów uważa, że ochrona przyrody oraz krajobrazu jest potrzebna i należy ją zacho­wać na co najmniej obecnym poziomie. Wśród mieszkańców i przedsiębiorców dominuje pogląd, że obec­ność parków krajobrazowych sprzyja rozwojowi turystyki. Konieczne jest natomiast prowadzenie działań zwiększających wiedzę na temat środowiska przyrodniczego i zasad panujących na terenie parków krajobrazowych. Podobnie jak konieczne jest podjęcie działań promocyjnych i informacyjnych w celu zwiększenia rozpo­znawalności marki parków krajobrazowych i gmin zlokalizowanych na ich tere­nie.

Wykres 1. Znajomość form ochrony przyrody wśród mieszkańców województwa małopolskiego w podziale na mieszkających na terenie parków krajobrazowych i poza nimi (%)

Wykres słupkowy przedstawiający znajomość form ochrony przyrody wśród mieszkańców województwa małopolskiego w podziale na mieszkających na terenie parków krajobrazowych i poza nimi (%)

Źródło: opracowanie własne na podstawie badania CAWI (n=53)


Wyniki badania zostały podsumowane podczas panelu eksperckie­go, na którym przedstawiono informacje o projekcie, wskazano rolę i wizję działania Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Ma­łopolskiego. Określono też kroki, które należy podjąć w celu zachowania wartości przyrodniczych i krajobrazowych parków, przy jednoczesnym tworzeniu produktów i oferty turystycznej.

Zapraszamy do zapoznania się z pełnym raportem:
Badanie świadomości przy­rodniczej i postaw osób, podmiotów i instytucji związanych z małopolskimi par­kami krajobrazowymi,

a także ze streszczeniem raportu w dwóch wersjach językowych:

Publikacja zawiera analizę danych na temat Inteligentnych Specjalizacji w małopolskich projektach, które zostały wybrane do dofinansowania i zakontraktowane do regionalnego i krajowych programów operacyjnych.

W opracowaniu znalazły się następujące informacje:

Inteligentne Specjalizacje (IS) w województwie małopolskim wyznaczają strategiczne kierunki rozwoju regionu, a wspierając współpracę sfery nauki i biznesu, wpływają na kreowanie innowacyjnych, nowoczesnych rozwiązań. Siedem inteligentnych specjalizacji wspiera obszary o największym potencjale rozwoju i wzmacnia konkurencyjność regionu.

Przedsiębiorstwa, które realizują innowacyjne projekty wpisujące się w obszary nauki o życiu, energii zrównoważonej, technologii informacyjnych i komunikacyjnych, chemii, produkcji metali i wyrobów metalowych oraz wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych, elektrotechniki i przemysłu maszynowego, przemysłów kreatywnych i czasu wolnego, mają możliwość aplikowania o dodatkowe źródła finansowania, m.in. z Regionalnego Programu Operacyjnego (RPO).

Jak wynika z analizy podpisano 711 umów o dofinansowanie w ramach pierwszej i trzeciej osi RPO o wartości ponad 1,4 mld zł na projekty wpisujące się w Inteligentne Specjalizacje. Największą skuteczność mają wnioskodawcy, którzy wpisują się w specjalizacje z chemii oraz produkcji metali i wyrobów metalowych oraz wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych. Najskuteczniej aplikują wnioskodawcy z okolic Chrzanowa, Oświęcimia i Wadowic, natomiast z najmniejszym powodzeniem z powiatu nowotarskiego.


Tabela 1. Podpisane w ramach I i III osi RPO umowy na realizację projektów w poszczególnych Inteligentnych Specjalizacjach (stan na trzeci kwartał 2019 r.)

POdpisane umowy w ramach I i III osi RPO

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych pozyskanych z Małopolskiego Centrum Przedsiębiorczości i Departamentu Funduszy Europejskich Urzędu Marszałkowskiego w Krakowie.


Spośród 1146 projektów spoza osi I i III RPO, zakończonych lub realizowanych, 327 (28,5%) powiązano z przynajmniej jedną Inteligentną Specjalizacją. Odnotowano ponadprzeciętne zapotrzebowanie na usługę wzornictwa w ramach przemysłów kreatywnych i czasu wolnego oraz na LivingLab w ramach technologii informacyjnych i komunikacyjnych (w obu przypadkach była to ponad połowa wszystkich projektów aplikujących po Bony na innowacje).

Wyróżniono 6 specjalizacji powiatowych: chemia w powiecie myślenickim i olkuskim, produkcja metali i wyrobów metalowych oraz wyrobów z mineralnych surowców niemetalicznych w powiecie limanowskim, elektrotechnika i przemysł maszynowy w powiecie brzeskim oraz przemysły kreatywne i czasu wolnego w powiatach suskim i nowotarskim. Powiatowy rozkład liczby dziedzin/technologii pokazuje natomiast silną dominację Krakowa, w którym wybrano projekty powiązane z 709 uszczegółowieniami.

Małopolskie firmy złożyły do Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój niemal 2000 projektów wpisujących się w krajowe inteligentne specjalizacje, co było trzecim najwyższym wynikiem w skali 16 województw. Przeciętna wartość projektów z Małopolski wyniosła nieco poniżej 4,3 mln zł co było wynikiem przeciętnym na tle innych regionów. Kraków jest siedzibą niemal połowy jednostek z obszaru Inteligentnych Specjalizacji. Wyraźnie najmniej (po około 0,6%) takich podmiotów lokuje się w trzech powiatach: proszowickim, dąbrowskim i miechowskim.


Wykres 2. Aktywność projektodawców w ramach POIR z wyłączeniem działania 2.1. Wnioski wpisujące się w KIS, złożone i ich wartość (stan na drugi kwartał 2019 r.)

Aktywnosć projektodawców w ramach POIR

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych pozyskanych z Ministerstwa Przedsiębiorczości i Technologii


 

Pełny raport: Małopolskie inteligentne specjalizacje. Kompleksowy przegląd danych monitoringowych

Małopolska znalazła się wśród pięciu regionów w Polsce, które łącznie wytworzyły ponad 1/2 krajowej wartości produktu krajowego brutto w 2018 roku. Odsetek ten wyniósł 55,9 %.

Najwyższy poziom PKB na 1 mieszkańca uzyskany w 2018 roku w regionie warszawskim stołecznym, dalej w śląskim, wielkopolskim i dolnośląskim. Poziom PKB w regionie warszawskim stołecznym przewyższał ponad 3-krotnie wartość PKB na 1 mieszkańca regionu lubelskiego, w którym odnotowano najniższy jego poziom.

Wykres 1. Udział regionów w tworzeniu produktu krajowego brutto w 2018 r. (ceny bieżące)

Udział regionów w tworzeniu produktu krajowego brutto w 2018 r. (ceny bieżące)Źródło: www.stat.gov.pl

Poziom PKB na 1 mieszkańca powyżej średniej krajowej odnotowano w 4 regionach: warszawskim stołecznym, dolnośląskim, wielkopolskim i śląskim. W przeliczeniu na 1 mieszkańca w 2018 roku wartość PKB kształtowała się na poziomie od 37,1 tys. zł w regionie lubelskim (67,4 % średniej krajowej) do 121,2 tys. zł w regionie warszawskim stołecznym (220,2 % średniej krajowej).

Mapa 1. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca według regionów w 2018 r. (ceny bieżące)

Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca według regionów w 2018 r. (ceny bieżące)Źródło: www.stat.gov.pl

W 2018 roku we wszystkich regionach odnotowano wzrost produktu krajowego brutto w cenach bieżących w porównaniu z 2017 rokiem, przy czym największy w regionie podkarpackim – o 7,8 %, a najmniejszy w regionie lubelskim – o 3,5 %. Ogółem dla kraju wzrost ten wyniósł 6,3 %.

Udziały poszczególnych regionów w generowaniu PKB w 2018 roku były znacznie zróżnicowane – od 2,0 % w regionie opolskim do 17,4 % w regionie warszawskim stołecznym.

Tablica 1. Produkt krajowy brutto według regionów w 2018 r. (ceny bieżące)
Produkt krajowy brutto według regionów w 2018 r. (ceny bieżące)

Źródło: www.stat.gov.pl

Prowadzone wspólnie z Województwem Podkarpackim (Liderem projektu), Uniwersytetem Rzeszowskim oraz Urzędem Statystycznym w Rzeszowie badanie dotyczące kondycji społeczno-gospodarczej rodzin  z uwzględnieniem zjawiska depopulacji właśnie się zakończyło. Zapraszamy do zapoznania się z wynikami. 

W trakcie realizacji badania przeprowadzono ankiety i wywiady pogłębione z mieszkańcami Małopolski odnośnie m.in. ich sytuacji rodzinnej, sposobów spędzania wolnego czasu czy podziału obowiązków domowych. Do zakresu badania włączono również opinie przedsiębiorców w kontekście realizowania w ich firmach polityki prorodzinnej, a także wywiady przeprowadzone z samorządami i instytucjami realizującymi zadania z zakresu wsparcia rodziny.

Efektem badania jest raport podsumowujący zebrane wyniki (osobny dla Małopolski i Podkarpacia) oraz raport ekspercki zawierający zestawienie opinii oraz rekomendacji osób pochodzących m.in. ze środowisk naukowych, organizacji pozarządowych czy jednostek administracji publicznej.

W badaniu przeprowadzonym w 2019 r. przeanalizowano sytuację społeczno-gospodarczą gospodarstw domowych w województwie małopolskim (a także podkarpackim), z uwzględnieniem wielu aspektów życia.

Jak wynika z tego badania, większość uczestniczących w badaniu Małopolan wyraża zadowolenie ze swojej sytuacji materialnej. Przeciętny dochód netto na 1 osobę w gospodarstwie domowym jest wyższy w miastach (2000 zł) niż na wsi (1650 zł). Dochody przekraczające 1500 zł osiągnęło 67% gospodarstw domowych bez dzieci i 40% gospodarstw domowych z dziećmi. W najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej znajdują się jednoosobowe gospodarstwa domowe prowadzone przez osoby powyżej 65 roku życia.

W opinii badanych w największym stopniu na poprawę ich sytuacji materialnej (80%) wpływa program 500+. Rzadziej wskazywano, że świadczenie daje możliwość oszczędzania (60%) czy wpływa na decyzje o powiększaniu rodziny (57,5%). Osoby z małych miast wskazywały, że efektem programu jest wycofywanie się z rynku pracy.

Ponad 75% ankietowanych deklaruje zadowolenie ze swojego życia rodzinnego, z czego więcej gospodarstw z dziećmi. Liczniejsze były odpowiedzi umiarkowanie pozytywne (42%) niż zdecydowanie pozytywne (30%). Brak zadowolenia z tego aspektu życia wyraziło mniej niż 10% respondentów. Co czwarty z respondentów zadeklarował, że chciałby mieć (kolejne) dziecko, a nieco ponad połowa nie chciałaby mieć (więcej) dzieci.

Badanie pokazuje, że ponad 80% Małopolan uczestniczących w badaniu zamieszkuje własne domy lub mieszkania. Łącznie 16% respondentów zadeklarowało, że mieszka w wynajmowanych domach lub mieszkaniach oraz w domach należących do ich rodziców lub rodziców współmałżonka/partnera. Respondenci z Krakowa częściej wynajmują mieszkania (27%), rzadziej są ich właścicielami (61% w porównaniu do ponad 80% w pozostałych podregionach).

W kwestii dostępu do podstawowych usług i instytucji publicznych, to ocena przedstawicieli gospodarstw domowych jest zróżnicowana. Zdecydowanie największa grupa respondentów za łatwy uznała w swojej miejscowości lub najbliższej okolicy dostęp do sklepu spożywczego (86%), do apteki (79%) oraz do lekarza pierwszego kontaktu (76%). Najmniej korzystnie oceniono z kolei dostępność lekarzy specjalistów oraz gabinetów rehabilitacyjnych. Biorąc pod uwagę obszar zamieszkania respondenta (w układzie miasto/wieś) należy podkreślić, że mieszkańcy obszarów wiejskich przeważnie oceniają dostęp do niemal wszystkich omawianych usług społecznych jako trudniejszy niż mieszkańcy miast.

Zapoznaj się z publikacjami:

Raport końcowy z badania pn. „Kondycja społeczno-gospodarcza rodzin w województwach podkarpackim i małopolskim, ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska depopulacji”

Raport ekspercki z badania pn. „Kondycja społeczno-gospodarcza rodzin w województwach podkarpackim i małopolskim, ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska depopulacji”